Aton Makarenko (1888–1939) was een Oekraïense pedagoog die opgroeide in de tijd van de Russische Revolutie. Hij ontwikkelde een bijzondere visie op opvoeding, gericht op collectiviteit, verantwoordelijkheid en vertrouwen. Hij geloofde niet in softe aanpak of overdreven individueel begeleiden. Kinderen groeien volgens hem op in relatie tot anderen, en ontwikkelen zich het beste in een groep die samen leert, werkt en leeft.

Parkhurst zag kinderen niet als passieve ontvangers van kennis, maar als actieve, nieuwsgierige wezens die van nature willen leren. Ze vond dat kinderen ruimte nodig hebben om zélf verantwoordelijkheid te nemen voor hun leerproces.

De visie van Peter Petersen op het kind is diep mensgericht en vormt het hart van het Jenaplanonderwijs. Hij zag het kind niet als een “lege emmer” die gevuld moest worden met kennis, maar als een volwaardig mens in ontwikkeling. Zijn uitgangspunt was dat onderwijs de totale persoonlijkheid van het kind moet aanspreken – dus niet alleen het verstand, maar ook het gevoel, de wil, de creativiteit en de sociale vermogens.

Onderwijs was voor hem geen luxe, maar een mensenrecht Oberlin vond dat iedereen recht had op goed onderwijs. Jongens én meisjes, arm of rijk, slim of langzaam. En niet pas als ze zeven waren, maar vanaf de peuterleeftijd. Ja, hij richtte kleuterscholen op nog vóórdat dat een ding was.

Gauchet helpt ons begrijpen waarom het gezag van de leerkracht niet meer vanzelf spreekt en waarom opvoeden en onderwijzen vandaag de dag zo complex aanvoelt. Tegelijk geeft hij taal aan waarom onderwijs zó essentieel is voor de toekomst van onze samenleving.

Als je ooit hebt gedacht: “Waarom zouden kinderen dit leren? Waarom niet iets wat écht ergens over gaat?” – dan zit je op één lijn met John Dewey. Deze Amerikaanse filosoof en pedagoog (1859–1952) dacht daar zo’n honderd jaar geleden al diep over na. En gek genoeg is wat hij toen zei, vandaag de dag misschien wel relevanter dan ooit.